Nənələrimizdən bizə qalan dəyərlər

Nənələrimizdən bizə qalan, amma unutmağa başladığımız dəyərlər

Bəzən keçmişi xatırlamaq üçün köhnə bir şəkilə, nənəmizin danışdığı xatirəyə və ya uşaqlıqdan yaddaşımızda qalan kiçik bir hadisəyə ehtiyacımız olur. İllər keçdikcə əvvəllər adi hesab etdiyimiz bir çox davranışın əslində nə qədər böyük məna verdiyini başa düşürük. Bir süfrə ətrafında toplaşmaq, qonağı hörmətlə qarşılamaq, böyüklərin təcrübəsinə qulaq asmaq və ehtiyacı olan insana kömək etmək sadəcə adət deyil. Bunlar insan münasibətlərini möhkəmləndirən dəyərlərdir.

Bu gün həyatımız əvvəlki dövrlərlə müqayisədə çox dəyişib. Texnologiya və həyat tərzimiz bizə bir çox imkan verir. Amma bəzən yaxınlarımıza ayırdığımız vaxt azalır. Eyni evdə yaşasaq da, hər birimiz ayrı-ayrı işlərlə məşğul ola bilirik. Halbuki səmimi bir söhbət, birlikdə içilən bir fincan çay və ya heç bir xüsusi səbəb olmadan keçirilən görüş münasibətlərimizi qorumaq üçün çox vacibdir. Bəzən insana böyük sözlərdən daha çox onu dinləyən və anlayan birinin olması lazımdır.

Azərbaycan mədəniyyətində qonaqpərvərlik həmişə xüsusi yer tutub. Qonağa süfrə açmaq, onun rahatlığını düşünmək və ehtiram göstərmək xalqımızın gözəl xüsusiyyətlərindəndir. Amma qonaqpərvərlik təkcə evə gələn insanı qarşılamaqla bitmir. Qarşımızdakı insana diqqət yetirmək, sözünü dinləmək və onun özünü dəyərli hiss etməsinə imkan yaratmaq da bu anlayışın bir hissəsidir.

Mehriban Əliyevanın mərhəmət haqqında dediyi bir fikir bu dəyərlərin önəmini yada salır. “İstərdim ki, mərhəmətlilik insanlara peşəsindən asılı olmayaraq xas olsun.”

Bu fikir bizə göstərir ki, mərhəmət təkcə böyük xeyriyyəçilik işlərində yox, gündəlik davranışlarımızda da görünür. Birinin halını soruşmaq, ehtiyacı olan insana kömək etmək, böyüklərimizə qayğı göstərmək və qarşımızdakı insanı diqqətlə dinləmək də insanlığın göstəricisidir. Bəzən sadə bir diqqət insanın yaddaşında illərlə qalır.

Nənələrimizin həyatından öyrənə biləcəyimiz başqa bir dəyər səbir və zəhmətə hörmətdir. Əvvəlki nəsillər bir çox əşyanı öz əlləri ilə hazırlayır, toxuyur, tikir və yaratdıqları hər şeyə zaman sərf edirdilər. Xalçaçılıq, tikmə və digər əl işləri yalnız məişət ehtiyaclarını qarşılaya bilmirdi. Həm də yaradıcılığı və mədəni irsi yaşadırdı. Bu gün belə sənətləri öyrənmək və qorumaq keçmişlə bağımızı saxlamağın yollarından biridir.

İndiki dövr bizi tez nəticə almağa öyrəşdirib. Bəzən bir bacarığı qısa müddətdə öyrənmək, dərhal uğur qazanmaq istəyirik. Amma həqiqi inkişaf üçün vaxt, səbir və davamlı zəhmət lazımdır. Nənələrimizdən bizə qalan bu təcrübə bu gün də dəyərini saxlayır. Hər dəyərli şey bir az vaxt və diqqət tələb edir.

Keçmişin qadınlarını xatırlayanda insanın gözünün önünə onların adət-ənənələri və dəyərləri yox, həm də özünəməxsus duruşları, danışıq tərzləri və davranışlarındakı zəriflik gəlir. O vaxtın xanımlığı yalnız gözəl geyinmək və bəzənməklə ölçülmürdü. İnsanın rəftarı, sözünün çəkisi, ədəb-ərkanı və başqalarına münasibəti də onun dəyərini göstərirdi. Bəlkə də nənələrimizi fərqli edən məhz bu xüsusiyyətlər idi. Zahiri gözəllikdən başqa, davranışlarında hiss olunan bir ağırlıq və sadəlik vardı. Zaman dəyişsə də, insanın duruşunda, sözündə və rəftarında görünən bu dəyərlər əhəmiyyətini itirmir.

Keçmişdən gələn dəyərləri qorumaq onların hamısını dəyişmədən təkrarlamaq demək deyil. Zaman dəyişir. Biz də ənənələrə yeni baxışla yanaşa bilərik. Böyüklərə hörmət etmək fərqli fikirlərə sahib olmamaq demək deyil. Ailə bağlarını qorumaq isə öz arzularımızdan imtina etmək demək deyil. Əsas məsələ ənənələrin arxasında dayanan yaxşılığı anlamaq və onu qarşılıqlı hörmət, anlayış və sağlam münasibətlərlə yaşatmaqdır.

Qadınların nəsildən-nəslə ötürdüyü həyat təcrübəsi bu baxımdan xüsusilə dəyərlidir. Çox vaxt nənəmizin və ya anamızın illər əvvəl dediyi bir sözün mənasını yalnız böyüdükdən sonra başa düşürük. Onların təcrübəsi bizə yol göstərə bilər. Bizim düşüncələrimiz isə gələcək nəsillərə yeni baxış verə bilər. Bir qadının öz hekayəsini paylaşması başqa bir qadına ilham verə bilər. Bu, onun özünü daha yaxşı başa düşməsinə kömək edə bilər. Buna görə də nəsillər arasında bir-birimizi dinləmək və təcrübələrimizi paylaşmaq üçün imkan yaratmaq vacibdir.

Bütün bunlar bizi bir sual üzərində düşünməyə vadar edir. Biz gələcək nəsillərə nə ötürəcəyik? Bizdən sonra gələnlər hansı davranışlarımızı xatırlayacaq, bizdən nə öyrənəcəklər? Mədəni irs yalnız kitablarda yazılan tarixdən və xüsusi günlərdə xatırlanan adətlərdən ibarət deyil. O, insanlara münasibətimizdə, ailəmizə verdiyimiz dəyərdə, zəhmətimizdə və gündəlik seçimlərimizdə də yaşayır.

Bəlkə də nənələrimizdən bizə qalan ən qiymətli miras konkret bir əşya və ya adət deyil. Bu, insanın yanında olmağı bacarmaq, paylaşmağın gözəlliyini anlamaq və yaxşılığı gündəlik həyatın bir hissəsinə çevirməkdir. Bu dəyərləri yaşatmaq üçün keçmişə qayıtmağa ehtiyac yoxdur. Onları bu gün öz davranışlarımızla gələcəyə daşıya bilərik.

Çünki bir dəyər yalnız xatırlandıqda yox, yaşananda nəsildən nəsilə keçir.